Tedavi Hakkında

HIV Tedavisi

HIV enfeksiyonunda virüsü ortadan kaldıran bir tedavi henüz yoktur, ancak virüsün çoğalmasını kontrol eden ilaçlar vardır. Bu ilaçların genel adı "Antiretroviral ilaçlar", bu ilaçlarla yapılan tedavi de antiretroviral tedavidir (ART).3

HIV’de ilaç kullanımına ne zaman başlanmalıdır?

HIV ilaçlarıyla tedavi( (Uzun süreli etkisi olan virüslere karşı kullanılan terapi ya da kısaca ART olarak da adlandırılmaktadır) HIV ile enfekte herkes için önerilmektedir. ART HIV’li insanların daha uzun ve sağlıklı yaşamalarına yardımcı olmakta ve HIV bulaşma riskini azaltmaktadır.
ABD Sağlık ve İnsani Hizmetler Servisi (HHS)’nin yayınladığı yetişkin ve çocuklarda HIV tedavisinin kullanımı kılavuzları, HIV olan bireylerin mümkün olan en kısa sürede tedaviye başlamalarını önermektedir. Bazı durumlarda, HIV ile enfekte kişilerde, ART tedavisine hemen başlanması özellikle önemlidir.

Hangi koşullar ART’ye başlama ihtiyacını artırır?

Aşağıda belirtilen koşullara sahip kişilerin antiretroviral tedaviye derhal başlamaları gerekmektedir: 
  • Hamilelik
  • AIDS
  • HIV’ye bağlı belirli hastalıklar ve eşlik eden enfeksiyonlar (koenfeksiyonlar)
  • Erken HIV enfeksiyonu
Hamilelik
HIV olan tüm hamile kadınlar anneden bebeğe HIV bulaşmasını önlemek adına ilaç kullanmalıdırlar. HIV ilaçları, hamile kadının sağlığını da korumaktadır.

Genel olarak, hamile kaldıklarında HIV ilaçları kullanmakta olan kadınlar hamilelikleri süresince ilaç kullanımına devam etmelidirler. Eğer HIV teşhisi hamilelik sürecinde koyulduysa, HIV ile enfekte olmuş hamile kadın ART tedavisine hemen başlamayı düşünmelidir.

AIDS
Edinilmiş Bağışıklık Yetmezliği Sendromu(AIDS) HIV enfeksiyonunun en ileri safhasıdır. AIDS’li bireyler antiretroviral tedaviye derhal başlamalıdırlar.

AIDS tanısı aşağıda belirtilen kriterlere dayanmaktadır:
• CD4 hücre sayısının 200 hücre/mm3 ‘den az olması. Düşük CD4 sayısı, HIV’nin bağışıklık sistemine ciddi zarar verdiğinin göstergesidir.
YA DA
• AIDS tanımlayıcı koşulun görülmesi. AIDS tanımlayıcı koşullar, enfeksiyonlar ve HIV’li kişinin yaşamını tehdit eden kanser türleridir. Bazı rahim ağzı kanseri biçimleri ve tüberküloz gibi hastalıklar, AIDS tanımlayıcı koşullardan bazılarıdır.

HIV’e bağlı hastalıklar ve koenfeksiyonlar
HIV ile enfekte bireylerde gelişen bazı hastalıklar antiretroviral tedavi ihtiyacını artırmaktadır. Bu hastalıklar arasında, HIV’e bağlı böbrek rahatsızlığı ve belirli bazı fırsatçı enfeksiyonlar bulunmaktadır. Fırsatçı enfeksiyonlar HIV’li kişiler gibi düşük bağışıklık sistemine sahip insanlarda daha sık veya daha ciddi olarak görülmektedir.

Koenfeksiyon, bir kişinin iki ya da daha fazla enfeksiyona maruz kalmasıdır.
HIV ve Hepatit B veya Hepatit C gibi belirli bazı enfeksiyonlara maruz kalan insanlar da antiretroviral tedaviye bir an önce başlamalıdır.

Erken HIV Enfeksiyonu
Enfeksiyonu takip eden altı aylık sürelik dönem erken HIV enfeksiyonu olarak adlandırılır. Erken HIV enfeksiyonu süresince, vücuttaki HIV seviyesi(Virüs yükü) çok yüksektir. Yüksek virus yükü bağışıklık sistemine zarar vermekte ve HIV bulaşma riskini artırmaktadır. 

Çalışmalar antiretroviral tedavinin erken HIV enfeksiyonunda bile sağlığı artırabildiğini ve yaşamı uzatabildiğini göstermektedir. Ek olarak, erken HIV enfeksiyonu süresince başlanan antiretroviral tedavi HIV bulaşma riskini azaltmaktadır. Bu sebeplerle, erken HIV enfeksiyonuna maruz kalmış kişilerin antiretroviral tedaviye (ART) derhal başlamaları gerekmektedir.

ART’a başladıktan sonra ilaç tedavisine düzenli bir biçimde devam etmek neden önemlidir?

Antiretroviral tedavi, HIV’li kişinin daha uzun ve sağlıklı yaşamasına yardım eden ve yaşam boyu süren bir tedavidir. Ancak antiretroviral tedavinin etkili olması ilaç uyumuna, HIV ilaçlarının her gün ve belirtilen şekilde kullanımına bağlıdır. HIV tedavi rejimine uyum virüsün çoğalmasını ve bağışıklık sistemini çökertmesini önlemektedir. HIV ilaçlarının her gün kullanımı HIV’in bulaşma riskini de azaltmaktadır.

Antiretroviral tedaviye başlamadan önce, tedaviye uyum sürecini zorlaştıran unsurlara dikkat çekmek önemlidir. Örnek olarak, yoğun bir program veya tedaviyi karşılayacak sağlık sigortasının olmaması gibi sebepler HIV ilaçlarının düzenli kullanımını zorlaştırabilir. Sağlık uzmanları, bireylere tedaviye uyumlarını zorlaştıran unsurlarla baş etmelerine yardımcı olacak olanaklar önerebilirler.

Antiretroviral tedavinin amaçları:11
  • Plazma HIV RNA’yı maksimum düzeyde ve sürekli baskı altında tutmak
  • Immun fonksiyonları iyileştirmek ve korumak
  • HIV ile ilişkili morbiditeyi azaltmak, hayatta kalmanın süresini uzatmak ve kalitesini artırmak
  • HIV bulaşmasını önlemektir.

HIV tedavi rejimi nedir ?12

HIV rejimi HIV tedavisinde kullanılan ilaçlardan oluşan kombinasyondur. HIV tedavisi (antiretroviral tedavi ya da ART olarak da adlandırılır) HIV tedavi rejiminin seçimiyle başlamaktadır. Antiretroviral tedavi gören kişiler HIV ilaçlarını, HIV rejimlerine bağlı olarak her gün kullanmaktadır. ART HIV’li insanların daha uzun ve daha sağlıklı yaşamalarına yardım eder ve HIV bulaşma riskini azaltır.

HIV tedavisinde kullanılan, FDA (Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi) tarafından onaylanmış 25’ten fazla HIV ilacı bulunmaktadır. Bazı HIV ilaçları kombinasyon halindedir. (Başka bir deyişle, iki ya da daha fazla HIV ilacı tek bir ilaçta birleştirilmiştir).

HHS(ABD Sağlık ve İnsani Hizmetler Servisi) HIV ilaçlarının kullanımını, hem ergenlik dönemindeki kişiler hem de yetişkinler için anlatan kılavuzlar sunmaktadır.
Yetişkin ve ergenlik çağındaki kişiler için HHS kılavuzları, iki ayrı ecza sınıfından seçilecek üç HIV ilacından oluşan bir rejime başlanmasını önermektedir. 

HIV ilaç sınıfları nelerdir?

HIV ilaçları, HIV’e karşı nasıl mücadele ettiklerine bağlı olarak altı sınıfa ayrılmıştır. Bu altı ecza sınıfı şunlardır:
  • Non-nükleosit revers transkriptaz inhibitörleri (NNRTIlar)Nükleozit revers transkriptaz inhibitörleri (NRTIlar)
  • Proteaz inhibitörleri (PIlar)
  • Füzyon inhibitörleri
  • CCR5 antagonistleri (CCR5ler) (aynı zamanda erken giril inhibitöleri olarak da adlandırılırlar)
  • İntegraz strand transfer inhibitörleri (INSTIlar)
Genel olarak, yetişkin ya da ergenlik dönemindeki biri için ilk HIV rejimi, iki NRTI artı bir INSTI, bir NNRTI, ya da Kobisistatile güçlendirilmiş PI ya da ritonavir kapsamaktadır. Kobisistat ya da ritonavir PI’ın etkisini artırmaktadır.

HIV rejimi seçilirken hangi faktörlere dikkat edilir?

HIV rejimine dahil edilecek HIV ilaçlarının seçimi kişinin bireysel ihtiyaçlarına bağlı olarak değişkenlik gösterir. HIV rejimini seçerken, HIV’li kişiler ve sağlık uzmanları aşağıdaki faktörleri göz önünde bulundurmaktadırlar:
  • HIV’li kişinin sahip olabileceği diğer hastalıklar ve koşullar.
  • HIV ilaçlarının olası yan etkileri.
  • HIV ilaçlarının birbirleriyle ya da HIV’li kişinin kullandığı diğer ilaçlarla olası etkileşimleri.
  • İlaca direnç testinin(ve diğer testlerin) sonuçları. İlaca direnç testleri, hangi ilaçların, eğer böyle bir durum varsa, kişinin HIV tipine karşı etkili olmayacağını tespit etmektedir.
  • Rejimin elverişliliği. Örnek olarak, iki ya da daha fazla ilacın tek hapta birleştirildiği bir rejim sürdürmek için elverişlidir.
  • HIV rejimini düzenli sürdürmeyi zorlaştıracak tüm sorunlar. Örnek olarak, yoğun bir program HIV ilaçlarının düzenli kullanımını zorlaştırabilir.
  • HIV ilaçlarının maliyeti
HHS’nin ergenlik çağındaki kişiler ve yetişkinler için hazırladığı HIV ilaçlarının kullanım kılavuzları, antiretroviral tedaviye başlayan insanlar için birçok rejim önermektedir. Bir hasta için en iyi rejim onun bireysel ihtiyaçlarına göre değişmektedir.
Referanslar:

1) HIV/AIDS epidemiyolojisi ve korunma, Dr. Aygen Tümer , Hacettepe Üniversitesi HIV/AIDS Tedavi ve Araştırma Merkezi (HATAM), http://www.hatam.hacettepe.edu.tr/Epid_web_09.pdf (Erişim tarihi 10.11.2016)
2) Antiretroviral therapy: current drugs. Pau AK, George JM. Antiretroviral therapy: current drugs. Infect Dis Clin N Am 2014;28:371-402.
3) AIDS info. Facts Sheet: HIV/AIDS: The Basics https://aidsinfo.nih.gov/education-materials/fact-sheets/19/45/hiv-aids--the-basics erişim tarihi 13.11.2016
4) Birleşmiş Milletler HIV/AIDS programı 2015 global istatistikleri
5) Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı İstatistiksel Verileri http://www.thsk.gov.tr/component/k2/353-istatiksel-veriler/bulasici-hastaliklar-daire-baskanligi-istatiksel-veriler.html (Erişim tarihi 10.11.2016)
6) Aids.gov Stages of HIV Infection https://www.aids.gov/hiv-aids-basics/just-diagnosed-with-hiv-aids/hiv-in-your-body/stages-of-hiv/(Erişim tarihi 25.09.2016)
7) HIV enfeksiyonunun Klinik Özellikleri ve tanısı, Dr.Gülay Sain Güven, Hacettepe Üniversitesi HIV/AIDS araştırma merkezi (HATAM) http://www.hatam.hacettepe.edu.tr/klinik.shtml (Erişim tarihi 10.11.2016)
8) Centers for Disease Control and Prevention websitesi http://www.cdc.gov/hiv/testing/ erişim tarihi 13.11.2016
9) Türkiye Cumhuriyet Sağlık Bakanlığı – Türk Halk Sağlığı Kurumu 2013 HIV AIDS Tanı Tedavi Rehberi 2013
10) AIDS info. Facts Sheet: When to Start Antiretroviral Therapy. https://aidsinfo.nih.gov/education-materials/fact-sheets/21/52/when-to-start-antiretroviral-therapy erişim tarihi 10.11.2016
11) DHHS Kılavuzu 2016; http://aidsinfo.nih.gov/guidelines Son Erişim Tarihi 1 Ekim 2016
12) AIDS info. Facts Sheet: What to Start: Choosing an HIV Regimen https://aidsinfo.nih.gov/education-materials/fact-sheets/21/53/what-to-start--choosing-an-hiv-regimen

TK/COM/0050/16